Mohandes Talabeh
1396/1/14
با خودم گاهی فکر میکنم
میگم کاش این مستندهایی که درمورد مدافعین حرم درست میکنند؛ اینقدر واضح چهره همسرانشون رو نشون نمی دادن خیلی بهتر بود....

Mohandes Talabeh
1396/1/11

برای فهمیدن بپرس!

انگیزة سؤال

بزرگان گفته اند: «سؤال»، کلید گنج معرفت و فهم است؛ اما کدام سؤال و از چه کسی و با چه انگیزه ای؟

بعضی تشنة دانستن و آموختن می باشند و هر فرصت را غنیمت می شمارند و محضر هر دانا را فرصتی نیکو می دانند؛ تا بپرسند و بیاموزند.

بعضی هم «سؤال» را وسیلة آزمایش و سبک و سنگین کردن طرف و احیاناً تحقیر و توهین قرار می دهند.

پس، «پرسیدن» هم ادب و آدابی دارد.

مردی شامی به حضور حضرت علیعلیه السلام رسید و گفت: یا علی! چند سؤال دارم که می خواهم بپرسم (و قصد او فهم و یادگیری نبود؛ بلکه شاید بتواند ابّهت و شخصیت امام را بشکند).

حضرت علی علیه السلام فرمود:

«سل تفقها و لا تسئل تعنتا، فان الجاهل المتعلم شبیه بالعالم، وان العالم المتعسف شبیه الجاهل1؛

برای فهمیدن بپرس؛ نه به قصد به زحمت انداختن دیگری؛ زیرا که جاهلی که می خواهد بیاموزد، شبیه داناست. دانایی که با برتری طلبی، قدم در بیراهه می نهد، شبیه جاهل است».

این گونه سؤال کردن، یا ریشه در غرور و تکبر دارد یا از روی عناد و خصومت است. گاهی برخی دچار غرور علمی می شوند و برای این که دانش خود را به رخ دیگران بکشند، از آنان سؤال می کنند و قصدشان این است که اگر پاسخ را بگویند، سطح فکر سؤال کننده مشخص شود و اگر از جواب دادن ناتوان باشند، جهل پاسخ دهنده روشن شود و تحقیر شود.

در هر دو صورت، چنین سؤال کردنی، به قصد فهمیدن و زدودن جهل از خویش نیست؛ بلکه به زحمت انداختن طرف، ملامت، نکوهش و خوار ساختن او در نظر است (و به تعبیر امام، از روی تعنت است؛ نه تفقه) و این، نه کاری است عاقلانه!

حضرت امیرعلیه السلام چنین شخصی را به جاهلان تشبیه می کند؛ چون کارش جاهلانه و متکبرانه است؛ نه کار علمی و حقیقت جویی؛ اما آن که از روی «تفقه» و رسیدن به درک عمیق، می پرسد و سؤالش با انگیزة شبهه زدایی از خویش و کاستن از بار جهل خود است، چون در مسیر دانایی گام می نهد، همچون دانایان است.

سؤال آزمایشی

در قدیم، گاهی کسانی در روستاها بودند که پای منبرها چیزهایی از مسائل تاریخی یا احکام شرعی آموخته بودند و گاهی طلبة تازه وارد به آن منطقه را با طرح سؤال هایی معماگونه و پیچیده، به دام می انداختند و به این صورت، هم می خواستند فضل فروشی کنند و دانسته های خود را به رخ بکشند و هم اگر حسد داشتند، می خواستند او را بشکنند.

اکنون هم گاهی در جلسات علمی و پرسش و پاسخ، چنین سؤال هایی دیده می شود و این، دور از «ادب سؤال» است.

ناگفته نماند که گاهی پرسنده، داناست؛ ولی در محضر یک عالم فرزانه و دانشمند مطلع، سؤالی مطرح می کند؛ نه به قصد این که خودش چیزی بیاموزد؛ بلکه برای زبان گشودن آن دانا و بهره بردن همنشینان دیگر است و این، بسیار نیکوست و به غنای مجالس و نشست ها، می انجامد.

امیرمؤمنانعلیه السلام در سخنی فرموده است:

«الا رجل یسال فینتفع و ینفع جلسائه2؛

آیا کسی نیست که بپرسد تا هم خودش سود ببرد و هم به هم نشینانش سود برساند»؟

بسیاری از سؤال ها که پرسندگان فرصت شناس و آگاه، از دانایان فاضل پرسیده اند، این ثمره را داشته که دامنة علوم دیگران را گسترش داده و به باروری دانش، کمک کرده است.

سؤال های بیهوده

حوزة «سؤال»، حوزه ای گسترده است.

چه باید پرسید؟

از که باید پرسید؟

چگونه باید پرسید؟

با چه هدف و انگیزه ای باید سؤال کرد؟

در برخورد با جواب و جواب دهنده، چگونه باید بود؟

پاسخ ها را با چه معیارهایی باید سنجید و محک زد؟

وقتی امام علیعلیه السلام بر فراز منبر و در جمع یاران می فرمود: «پیش از آن که مرا از دست بدهید، بپرسید، همانا من به راه های آسمان، آشناتر از راه های زمینی ام»، ای کاش نکته های سودمند و سؤالات مفید می پرسیدند؛ تا نسل های آینده هم بهره مند می شدند؛ نه مثل آن کوته فکر و مغرض که پرسید: در سر و صورت من، چند تار مو وجود دارد!

کسی از امام صادقعلیه السلام پرسید: آب، چه طعمی دارد؟

حضرت که می دانست هدف او از سؤال، نه دانستن، بلکه آزمودن است، فرمود: برای فهمیدن بپرس؛ نه به زحمت انداختن و آزمودن (سل تفقها و لا تسأل تعنتاً)؛ ولی باز هم برای آن که سؤال او را بی پاسخ نگذارد، در جمله ای کوتاه و زیبا فرمود:

«طعم الماء، طعم الحیاه3؛

طعم آب، طعم زندگی است»!

پرسیدن از چیزی که هیچ ثمر و اثری ندارد و دانستن آن هم به درد نمی خورد، جزء «سؤال های بیهوده» است. در سخنان امیرمؤمنانعلیه السلام است:

«سل عما یعنیک و دع ما ملایعنیک4؛

از چیزی بپرس که به تو مربوط باشد (و به کارت آید) و واگذار آن چه را به دردت نمی خورد»!

اگر سؤال بیهوده وجود دارد، به خاطر آن است که علم بی ثمر وجود دارد؛ علمی که نه به درد دنیا می خورد و نه بهرة اخروی دارد. از رسول خداصلی الله علیه وآله نقل شده است:

«نعوذبالله من علم لا ینفع5؛

به خدا پناه می بریم از علمی که به درد نمی خورد».

از حضرت عیسی نیز چنین نقل شده است:

چه بسیارند درخ تان؛ ولی همة آنها میوه ندارند.

چه بسیارند میوه ها ولی همة آنها پاکیزه و گوارا نیستند و چه بسیارند دانستنی ها؛ ولی همة آنها سودمند نیستند.6

علم، بازیچه و هوس نیست.

با کلید سؤال هم نباید بازی کرد.

سوال های خوب و مفید، از عالمان پخته و فرزانه، دربارة موضوعات کاربردی و نافع، آن هم به قصد افزودن علم و بهره بردن از محضر دانشمندان، از آداب درست پرسیدن است.

پی نوشت ها:

1. نهج البلاغه، حکمت 320.

2. ری شهری، العلم و الحکمه فی الکتاب و السنه، ص 242.

3. طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ج 7، ص 72.

4. العلم و الحکمه فی الکتاب و السنه، ص 278.

5. فیض کاشانی، المحجه البیضاء، ج1، ص 80.

6. همان، ص 81.


Mohandes Talabeh
1396/1/11
امام على عليه السلام :
هر كس دين خود را از دهان مردم بگيرد، [همان] مردم، او را از دين بر مى گردانند و هر كس دين خود را از قرآن و سنّت رسول خدا صلي الله عليه و آله فراگيرد، كوه ها از بين مى روند، ولى ايمان او ماندگار است.





مَنْ اَخَذَ دينَهُ مِنْ اَفْواهِ الرِّجالِ اَزالَتْهُ الرِّجالُ، وَ مَنْ اَخَذَ دينَهُ مِنَ الْكِتابِ وَ السُّنَّةِ، زالَتِ الْجِبالُ وَ لَمْ يَزُلْ؛
روضة الواعظين، ج 1، ص 28.